Društvena i politička situacija usijana je do tačke ključanja, institucije države nalaze se pod svakodnevnim pritiskom medijsko, psihiloškog, uličnog ali i, što je najopasnije, duhovnog rata. Jedan segment Srpske pravoslavne crkve, koji sebe predstavlja kao progresivan i moderan, svojim delovanjem ne samo da ne doprinosi stabilnosti i miru u zemlji, nego je postao otvoreni agent razaranja, podele i nepovratnog puta ka bratoubilačkom ratu.
Vladike Maksim Vasiljević, Irinej Dobrijević, Longin Krču i nezaobilazni Grigorije Durić, umesto da u pesudnim momentima deluju kao glasov mira, molitve i duhovne sabranosti srpskog naroda, njihova reč, slika i javna prisutnost u potpunosti se poklapaju sa vrednosnim i političkim obrascima onih struktura koje su u decenijama iza nas najžešće napadale ne samo SPC, nego i samu srpsku državnost.
Ilustrativni obrazac delovanja ove četvorke poslednjih dana predstavlja i izložba episkopa Maksima u Trebinju, na kojoj se, između ostalog, našla i slika koja prikazuje policijskog službenika kako hladnokrvno ubija dete koje na glavi ima oreol u maniru svetaca. I upravo taj detalj nije slučajan, već duboko perfidan, jer sugeriše ne samo da država Srbija ubija nevine, već da ubija svetost, pravdu, i ono što je božansko.
Ovaj rad je direktna vizuelna replika na vest o „ubijenom detetu u Valjevu“, vest koja se, prema zvaničnom saopštenju Ministarstva unutrašnjih poslova, ispostavila kao potpuna izmišljotina. Muškarac koji je tu dezinformaciju pustio u javnost, uhapšen je, a zvaničnici su potvrdili da dete nije postojalo. I pored toga, vladika Maksim, koji bi trebalo da služi istini, ovu laž koristi kao osnovu za „umetnički izraz“ koji u sebi nosi svu težinu optužbe protiv sopstvenog naroda, policije i institucija.
Kada nosilac arhijerejske titule u pravoslavnoj crkvi koristi umetnost da podmetne potvrđenu laž kao osnov za dalji razdor i mržnju među istim narodom, svedočimo klasičnoj ideološkoj operaciji koja kroz podršku blokadama i anarhiji vodi u krvavi sukob. I nije reč o pojedinačnom ispadu, već je to samo poslednja karika u nizu postupaka koje ova grupa episkopa već godinama sprovodi, potpuno u skladu sa političkim interesima Zapada.
Još u dokumentima Vikiliksa, iz perioda posle 2005. godine, episkop Irinej Dobrijević je navođen kao pouzdan i lojalan sagovornik zapadnih diplomatskih i obaveštajnih struktura. Njegovo prisustvo u američkim depešama nije bilo marginalno, on je otvoreno komentarisao unutrašnje stanje u Srbiji, političke prilike, pa i crkvene tokove, sa pozicije čoveka koji kroz crkvene aktivnosti, dakle najsvetiju tačku okupljanja Srba u rasejanju, aktivno utiče na stanje stvari u dijaspori.
Ali umesto da odmah nakon razotkrivanja, taj model delovanja bude prekinut, razvijao se dalje kroz zajedničko delovanje sa Maksimom i Longinom, što je rezultiralo 2009. godine osnivanjem novog pravnog subjekta u Sjedinjenim Američkim Državama pod nazivom „Serbian Orthodox Dioceses of North and South America“. Iako je formalno reč o organizacionoj promeni, zapravo se pripremao teren za potencijalno crkveno otcepljenje od Patrijaršije u Beogradu.
Ovaj novi entitet, koji funkcioniše po sopstvenoj pravnoj strukturi u SAD, svojim pravilima, upravom nad finansijama, čime se udaljava od direktnog kanonskog i administrativnog uticaja Sabora SPC. Ali se istovremeno približava svim osvedočenim neprijateljima SPC i srpske države, sa sve snažnijom medijskom podrškom poput N1, Nova S, Danas. Mediji koji neprestano napadaju Patrijarha, Sveti Sinod, Kosovski zavet i celokupnu tradicionalnu etiku Crkve, istovremeno predstavljaju vladike Maksima, Irineja i Grigorija kao „glas razuma“, kao novu generaciju, kao svetle tačke među crkvenim mračnjacima u mantijama.
U taj kontekst se savršeno uklapa i teološka matrica koju ovi episkopi neguju. Stavovi o evoluciji kao prihvatljivoj istini, izjave da je čovek nastao i od majmuna i od Boga,u direktnoj su kontradiktornosti sa učenjem Crkve koja vekovima ispoveda da je čovek stvoren po liku Božijem.
Stavovi o Ukrajinskoj pravoslavnoj crkvi, u kojima se autokefalija darovana raskolničkoj strukturi od strane Vaseljenske patrijaršije poredi sa načinom na koji je Sveti Sava dobio samostalnost za Srpsku crkvu, predstavljaju, bez dileme, ne samo podršku raskolnicima, već načinu na koji je do raskola uopšte došlo.
Vladika Grigorije kao noseći stub ideološkog uticaja Zapada u SPC
Naravno, ovakva podrška među blokaderima ovog dela „modernizovane“ paracrkvene frakcije, ne bi bila moguća bez aktivne i sistematske uloge vladike Grigorija Durića, koji se već duže vreme profiliše kao ključna figura u takozvanom liberalnom i proevropskom bloku unutar Srpske pravoslavne crkve. Njegov uticaj je, za razliku od ostalih, ne samo kontinuiran već i medijski poodržavan, a u poslednje vreme i pojačan. Češće u civilnom odelu nego u mantiji, ponaša se kao čovek koji ima ambiciju da utiče na pravac cele Crkve, delujući često kao koordinator interesa koji dolaze spolja, pre svega sa Zapada.
Njegov javni nastup, civilnog vladike, poručuje upravo ono što i zagovara, distancu od tradicije, od narodnog osećaja za sveštenstvo, od istinske simbolike koja prati pravoslavno predanje. Njegov model episkopa je bliži političkom analitičaru prozapadne orijentacije nego liturgijskom pastiru tradicionalne ideologije. Takav nastup nije stvar stila, on je stvar poruke. A poruka je: vreme je da se Crkva reformiše, u skladu sa zapadnim liberalnim vrednostima.
Upravo iz tih razloga, određeni mediji, društvene mreže i intelektualni krugovi nastoje da ga predstave kao „jedinog dostojnog naslednika Patrijarha Pavla“. Ta poređenja nisu samo neosnovana, ona su uvredljiva za zdrav razum. Ljudi koji iskreno pamte Patrijarha Pavla, njegovu skromnost, njegovu posvećenost, ličnu svetost i odricanje, znaju da on nema, niti može imati, naslednika u liku nekoga ko je bliži nevladinom sektoru nego manastirskoj ćeliji. Pavle je bio svetitelj u bukvalnom i prenosnom smislu te reči. Grigorije je, čak i kada govori o duhovnosti, glasnik jednog drugog sistema vrednosti u kome je Crkva servis za emocionalnu podršku i društveni dijalog, ali ne i Dom Božiji.
Ljudi koji u takvim ličnostima kao što su Grigorije Durić, Maksim Vasiljević, koji javno tvrdi da je moguće da je čovek nastao od majmuna, ili Irinej Dobrijević čije se ime već pojavljivalo u dokumentima Vikiliksa u kontekstu saradnje sa strukturama CIA, vide budućnost Crkve, time samo pokazuju koliko su suštinski daleko od razumevanja pravoslavne vere. Jer pravoslavlje nije pitanje intelektualne slobode, psihološke udobnosti ili javnog imidža, to je podvig, poslušnost, zajednica u istini, i Crkva nije zamišljena da liči na tribinu sa panel-diskusije, nego na Golgotu.
Svaki pokušaj poređenja ovih ljudi sa svetim Patrijarhom Pavlom samo pokazuje dubinu duhovnog nepoznavanja onoga što je Crkva zaista. Oni koji to poređenje izgovaraju, ili ne znaju šta govore, ili znaju vrlo dobro, ali imaju drugačiji cilj, da razore poverenje naroda u ono poslednje utočište koje Srbija ima.
Kada se sve ovo sabere, od umetničke agitacije protiv policije, preko pravne dekompozicije SPC u Americi, do javno izražene teološke i političke lojalnosti stranim strukturama, postavlja se pitanje koje više ne sme ostati bez odgovora: kojoj crkvi ovi ljudi pripadaju, i čije interese predstavljaju?
Nije reč samo o crkvenom sporu, već o direktnom napadu na duhovni i državni temelj srpskog naroda. Ako SPC želi da zadrži svoj kredibilitet i misiju, moraće da se odredi prema ovoj grupaciji ne samo kao unutrašnjem problemu, već kao organizovanoj strukturi koja deluje u interesu zapadnih službi, anarhičnih pokreta i ideološke kolonizacije. Nije kasno, ali jeste, poslednji trenutak.
V. Veizović / Vaseljenska