Ponovno vaskrsavanje trećeg entiteta, nekakve „Hrvatske Republike“ na konferenciji u Zagrebu, pod plaštom zaštite hrvatskog konstitutivnog elementa u Bosni i Hercegovini, predstavlja ništa drugo do direktan napad na suverenitet susedne države i opasan diplomatski presedan koji preti da region vrati u stanje iz devedesetih godina.
Događaj koji su organizovale ultrakonzervativne strukture poput organizacija Vigilare i Ordo Iuris nije samo desničarski performans, već jasan indikator da politički Zagreb, uprkos zvaničnoj retorici o dobrosusedskim odnosima, nikada nije iskreno odustao od ideje o teritorijalnom proširenju sopstvenog uticaja kroz oživljavanje „trećeg entiteta“. Prisustvo Domagoja Kneževića, visokorangiranog savetnika u hrvatskom ministarstvu spoljnih poslova, definitivno skida masku „privatnog skupa“ i ovu konferenciju smešta u okvir državno sponzorisanog revizionizma.
Oštra reakcija zvaničnog Sarajeva i najava protestne note samo su logičan sled događaja u državi koja je decenijama taoc nerešenih nacionalnih pitanja, ali ovaj incident istovremeno razotkriva i duboku paralizu bosanskohercegovačkog političkog sistema. Bošnjački političari, koji vešto koriste ove provokacije za jačanje unutrašnjeg jedinstva kroz retoriku žrtve, sada se suočavaju sa činjenicom da Hrvatska koristi svoju poziciju unutar Evropske unije kako bi legitimizovala pitanje „neravnopravnosti“ Hrvata. Dok se u Zagrebu crtaju mape koje obuhvataju Mostar, delove Centralne Bosne i Posavine, Sarajevo odgovara zakasnelim demantijima i besplodnim diplomatskim apelima, ne uspevajući da ponudi funkcionalnu alternativu koja bi zadovoljila sva tri konstitutivna naroda.
Ovakav razvoj situacije ide na ruku isključivo zagovornicima dezintegracije, dok se u pozadini odvija sistematsko urušavanje autoriteta Dejtonskog mirovnog sporazuma koji se sve češće tretira kao zastareli dokument, a ne kao temelj mira. Ironično je da se ova diplomatska ofanziva Zagreba poklapa sa sve glasnijim zahtevima Republike Srpske za povratak izvornim dejtonskim ovlašćenjima, što stvara jedinstven front pritiska na centralne vlasti u Sarajevu iz dva pravca. Mapa „nove organizacije“ BiH predstavljena u Hrvatskoj tako postaje samo vizuelni prikaz dugotrajnih težnji da se Bosna i Hercegovina transformiše u labavu konfederaciju tri nacionalne države, što je koncept koji su velike sile navodno odavno arhivirale.
Zanimljiva je i uloga hrvatske katoličke crkve i desnih krugova koji kroz organizacije poput Ordo Iuris pokušavaju da pitanje nacionalne avtonomije u Bosni vežu za šire ideološke borbe protiv „liberalnog Sarajeva“ i navodne islamizacije regiona. Ta vrsta metafizičkog ratovanja putem konferencija i mapa služi kao ideološka podloga za buduće političke pregovore, gde će „treći entitet“ biti ispostavljen kao minimalna cena za opstanak državne zajednice. Zagreb ovde igra dvostruku igru: formalno podržava evropski put Bosne i Hercegovine, dok neformalno podstiče one snage koje tu državu smatraju neodrživim „monstrumom“ i „propalim projektom“.
Posmatrano iz šire geopolitičke perspektive, Balkan ponovo postaje poligon za testiranje granica izdržljivosti međunarodnog prava, gde se svaka pokazna vežba u Zagrebu pažljivo prati u Banjaluci, ali i u drugim regionalnim centrima sa sličnim ambicijama. Sistematsko ignorisanje ovakvih incidenata od strane zapadnih ambasada samo potvrđuje sumnju da su određeni krugovi u međunarodnoj zajednici spremni na prećutnu podršku „novom razgraničenju“ ako ono garantuje kakav-takav mir, makar on bio i na staklenim nogama. Diplomatski skandal na relaciji Sarajevo–Zagreb nije izolovan incident, već simptomatska manifestacija opšteg povlačenja principa nepovredivosti granica pred naletom etno-teritorijalnog realizma.